Bir kapının önündeyiz şimdi. Ne içeri girebildiğimiz, ne de dışarıda kalabildiğimiz bir eşik bu. Adına “başlangıç” dediğimiz ama gerçekte neye başladığımızı bilmediğimiz o gizemli an…

Ve ardından gelen “son” dediğimiz o büyük sessizlik. Gerçekten bir bitiş mi o, yoksa başka bir başlangıcın adı mı yalnızca?

Zaman, parmaklarımızdan kayan su gibi. Tutmaya çalıştıkça hızla geçen, ne geçmişte kalan ne gelecekte bekleyen; sadece şu an gibi görünen ama aslında ne olduğu tam olarak bilinemeyen bir sır.

Kimi zaman bize dar, kimi zaman geniş; bazen bir ömür gibi uzun, bazen bir bakış kadar kısa. Ama hep akışta. Hep bizden bağımsız ve bir o kadar da bize bağlı.

İnsanlık tarihi boyunca zamanın ne olduğunu anlamaya çalıştık. Onu takvimlere sığdırdık, saatlerle ölçtük. Ama hâlâ cevaplayamadığımız şu kadim soruyla baş başayız:

Zaman gerçekten başladı mı?

Yoksa sadece biz mi başlangıç sandık?

Kur’an bize “ilk yaratılış”tan söz eder. “Dönüşünüz banadır” der. Her şeyin bir ilk anı ve bir son varış noktası olduğu düşüncesiyle büyürüz. Ama İbn Arabi Hazretleri çıkar karşımıza ve der ki:

“Başlangıç yoktur; çünkü Allah’ın ilminde her şey zaten mevcuttur.”

İşte tam burada zihinlerimiz durur.

Zaman, aslında ilm-i ilahinin bir yansımasıysa, bizim kader dediğimiz şey yazılmış bir gelecek değil, hatırlanan bir hakikat olabilir mi?

Bu bölümde, zamanın ne zaman başladığını değil, neden başladığını soracağız.

Son dediğimiz şeyin gerçekten bir bitiş mi yoksa daha büyük bir varoluşa geçit mi olduğunu düşüneceğiz.

İbn Arabi’nin rehberliğinde, zamanın sadece bir dışsal akış değil, aynı zamanda içsel bir hal olduğunu keşfedeceğiz.

Ve belki de şunu fark edeceğiz:

Biz kaderi yaşamıyoruz.

Biz kaderi hatırlıyoruz.

Zamanı anlamak, yaratılışı anlamaktan geçer. Çünkü ne zamanın kendisi vardır yaratılış dışında, ne de yaratılışın kendisi zaman dışında düşünülebilir.

Kur’an’da sıkça geçen iki ayet vardır ki, bizi bu düşüncenin tam kalbine davet eder:

“İlk yaratışı başlatan O’dur. Sonra onu iade edecek olan da O’dur.”

(Rum Suresi, 27)

“O’dur sizi annelerinizin karınlarında üç karanlık içinde dilediği şekilde yaratan...”

(Zümer Suresi, 6)

Bu iki ayet arasında gizli bir çizgi vardır. Bu çizgi “başlangıç” dediğimiz noktadan geçer ama kendisi bir çizgi değil, dairedir. İbn Arabi’ye göre zaman, doğrusal bir çizgi değil, dairevî bir hakikattir.