*İnsanın en derin yalnızlığı, görülmediğini ve anlaşılmadığını düşündüğü yerde başlar. Errahîm isminin tefekkürü ise kulun Rabbine yönelişinde merhameti, bağışlanmayı ve manevi yakınlığı yeniden hatırlamasına vesile olur.*
Kalabalıkların İçinde Biricik Olmak
Her gece milyarlarca insan uykuya dalıyor. Her biri kendi hayatının yorgunluğunu, kimseye anlatamadığı düşüncelerini ve içinde taşıdığı kırgınlıkları beraberinde götürüyor. Kimi iş yerinde bir çalışan, kimi evinde sorumluluklarını yerine getirmeye çalışan bir anne veya baba, kimi de kalabalıkların arasından sessizce geçip giden bir yabancı.
İnsan bazen kalabalıkların içinde kendisini görünmez hisseder. Söylediklerinin duyulmadığını, yaşadıklarının anlaşılmadığını, sevgisinin karşılık bulmadığını düşünür. İçinde taşıdığı bir yarayı anlatmak ister, sonra vazgeçer. Çünkü anlaşılmayacağını düşünür. Bir süre sonra susmayı, kendisini saklamayı ve her şeyi tek başına taşımayı öğrenir.
Oysa insanın değeri, başkalarının onu ne kadar fark ettiğiyle ölçülemez. Bir insanın emeği görülmeyebilir, sözleri karşılıksız kalabilir veya sevgisi istediği karşılığı bulmayabilir. Fakat bunlar onun değerini ortadan kaldırmaz.
Errahîm ismi, kulun Allah'ın rahmetini ve kendisine olan muamelesini düşünmesine vesile olan ilahi isimlerden biridir. Bu isim, merhamet, bağışlanma ve kulluk ilişkisi üzerine derin bir tefekkür kapısı açar.
İnsan, kendisini başkalarının değerlendirmelerine göre tanımlamaktan vazgeçip Rabbine yöneldiğinde farklı bir bakış açısı kazanabilir. Artık bütün değerini insanların takdirinden çıkarmaya çalışmaz. Kendi kusurlarını görür, hatalarını kabul eder ve yine de Allah'ın rahmetinden ümit kesmemeyi öğrenir.
Errahîm isminin insanın kalbinde uyandırabileceği en önemli düşüncelerden biri budur: İnsan, kusurlarıyla yüzleşirken ümitsizliğe teslim olmak zorunda değildir.
Errahmân ve Errahîm: Rahmetin İki Boyutu
Errahmân ve Errahîm, Allah'ın güzel isimlerindendir ve her ikisi de rahmet kökünden gelir. Bu isimlerin anlamları üzerinde duran İslam âlimleri, aralarındaki ilişkiyi farklı yönlerden açıklamışlardır.
Errahmân ismi, Allah'ın engin ve kuşatıcı rahmetini hatırlatır. Hayatın devam etmesi, insanın sayısız nimetle karşılaşması ve varlığın kendisine sunulan imkânlarla sürmesi, ilahi rahmet üzerine düşünmeye vesile olur.
Errahîm ismi ise Allah'ın kullarına yönelik merhametini, bağışlamasını ve özellikle ahirette müminlere yönelik rahmetini hatırlatır. Böylece insan, Allah'ın rahmetini yalnızca genel nimetler üzerinden değil, kendi kulluk yolculuğunda ihtiyaç duyduğu bağışlanma ve manevi destek üzerinden de düşünür.
Bu iki ismi bir bahçe ve o bahçede yetişen bir fidan üzerinden tasavvur edebiliriz. Bahçeyi sulayan su, bütün bitkilerin hayat bulmasına vesile olur. Bahçıvanın belirli bir fidanın kuruyan yapraklarıyla ayrıca ilgilenmesi ise o bitkinin özel ihtiyacına yönelen bir bakım gibidir.
Bu benzetme, Allah'ın rahmetini insanın anlayabileceği bir dille düşünmeye yardımcı olabilir. Elbette ilahi rahmet, insanın merhametiyle bütünüyle ölçülebilecek bir gerçeklik değildir. Benzetmeler yalnızca anlamaya yardımcı olan sınırlı anlatım yollarıdır.
Errahîm ismi, insanın Rabbine yönelmesini, bağışlanma dilemesini ve rahmetinden ümit kesmemesini hatırlatır.
Kulun Sevgisinden Önce İlahi Rahmet
Kur'an'da Mâide suresinin 54. ayetinde Allah'ın sevdiği ve kendisini seven bir topluluktan söz edilir. Ayet, müminin Allah'a bağlılığını ve bu bağlılığın ahlaki yönünü de ortaya koyar.
Tasavvufi düşüncede insanın Allah'a yönelişi, yalnızca kendi iradesiyle başlattığı bir arayış olarak ele alınmaz. İnsanın hidayete yönelmesi, iman etmesi ve kulluk bilinci kazanması da Allah'ın lütfu ve rahmetiyle ilişkilendirilir.
Bu bakış, insanın kendisini manevi bakımdan başkalarından üstün görmesine değil, sahip olduğu nimetler karşısında şükretmesine vesile olmalıdır. İnsan, kalbinde iman ve muhabbet bulduğunda bunu yalnızca kendi başarısının sonucu olarak değerlendirmek yerine Allah'ın lütfunu hatırlamalıdır.
Allah'a duyulan sevgi, yalnızca bir duygu olarak kalmamalıdır. Bu sevgi, insanın davranışlarında da görünür hâle gelmelidir. Kul, Rabbine duyduğu muhabbetin gereği olarak doğruluğa, merhamete, adalete ve güzel ahlaka yönelmelidir.
Errahîm ismi üzerinde düşünmek, Allah'ın rahmetini hatırlarken bu rahmetin insanın kendi hayatında nasıl bir karşılık bulduğunu da sorgulamayı gerektirir.
Kusurlarımız Bilindiği Hâlde Rahmet Kapısı Açık
İnsanların birbirleriyle ilişkilerinde güven önemli bir yer tutar. Bir insan, kusurlarının öğrenilmesi hâlinde terk edileceğini düşündüğünde kendisini saklamaya çalışabilir. Hatalarını gizler, pişmanlıklarını dile getiremez ve bazen yardım istemekten bile çekinir.
İnsanın Allah ile ilişkisi ise yalnızca başkalarının değerlendirmelerine benzeyen bir ilişki değildir. Allah kulunun gizlisini de açığını da bilir. Kur'an'da Allah'ın kullarının yaptıklarından haberdar olduğu birçok ayette bildirilir.
Bu bilgi, mümin için hem sorumluluk hem de teselli kaynağıdır. İnsan, yaptığı yanlışların Allah'tan gizli kalamayacağını bilir. Aynı zamanda samimi bir tövbe ile Rabbine yönelme imkânının bulunduğunu da hatırlar.
Kur'an, Allah'ın rahmetinden ümit kesilmemesini öğütler. Zümer suresinin 53. ayetinde, kendilerine karşı aşırı giden kullara Allah'ın rahmetinden ümit kesmemeleri bildirilir. Ayetin devamında Allah'ın günahları bağışlayıcı olduğu vurgulanır.
Bu müjde, günahı önemsiz görmek anlamına gelmez. Tövbe, hatayı kabul etmeyi, pişmanlık duymayı, günahı terk etmeye yönelmeyi ve kul hakkı gibi sorumlulukları mümkün olduğunca gidermeyi gerektirir.
İlahi rahmete güvenmek, yanlışta ısrar etmek için bir gerekçe değildir. Aksine insanın hatasını kabul edip yeniden doğruya yönelmesi için bir umut kapısıdır.
Errahîm isminin tefekkürü burada anlam kazanır. İnsan, yaptığı yanlışı inkâr etmeden, kendisini bütünüyle ümitsizliğe mahkûm etmeden Rabbine dönebilir. Pişmanlığını dua ile dile getirebilir ve hayatını düzeltmek için gayret gösterebilir.
Günahların Örtülmesi ve Bağışlanma Umudu
Hadislerde, kıyamet gününde mümin kulun Allah tarafından kendisine yaklaştırılması, günahlarının kendisine hatırlatılması ve ardından bağışlanmasıyla ilgili rivayetler yer alır. Bu rivayetlerde, Allah'ın kulunun günahlarını dünyada örtmüş olması ve ahirette de onu bağışlaması anlatılır.
Bu anlatım, ilahi rahmetin ve bağışlanmanın büyüklüğünü hatırlatır. İnsan, yaptığı hatalar karşısında yalnızca utanç duymakla kalmamalı, aynı zamanda tövbe ederek kendisini düzeltmeye çalışmalıdır.
Bununla birlikte günahların örtülmesi, kul hakkını yok saymak veya yapılan haksızlığın sonuçlarından kaçmak anlamına gelmez. Bir insan başka birinin hakkını ihlal etmişse mümkün olduğu ölçüde bu hakkı iade etmeli, zararını gidermeli ve helallik istemelidir.
Allah'ın bağışlayıcılığına inanmak, insanın sorumluluk bilincini güçlendirmelidir. Kişi, kendisine merhamet edilmesini umarken başkalarına karşı da adaletli ve merhametli davranmaya çalışmalıdır.
Bağışlanmayı isteyen insan, kendi hatalarını hafife almadan Allah'ın rahmetinin genişliğini de unutmamalıdır. Ümit ile sorumluluk arasındaki denge, samimi tövbenin önemli boyutlarından biridir.
İmam Gazzâlî ve İsmail Hakkı Bursevî'nin Eserleri Işığında Errahîm
İmam Gazzâlî, ilahi isimleri ele aldığı eserinde Allah'ın isimlerinin insanın kulluk bilinciyle ilişkisini açıklamaya önem verir. Errahîm ismi üzerinde düşünmek de merhametin, bağışlanmanın ve insanın Allah'a yönelişinin anlamını kavramaya yardımcı olabilir.
İsmail Hakkı Bursevî'nin tasavvufi eserlerinde de ilahi isimlerin insanın manevi hayatıyla ilişkisi üzerinde durulur. Bu çerçevede rahmetin tefekkürü, kulun Allah'ın gözetimi ve lütfu karşısında kendi aczini fark etmesiyle birlikte ele alınabilir.
Bu tür açıklamaların belirli eserlere ait doğrudan alıntılar olarak kullanılabilmesi için ilgili metinlerin ve sayfa bilgilerinin ayrıca doğrulanması gerekir. Bununla birlikte iki âlimin eserleri, ilahi isimlerin anlamlarını ve kulluk hayatındaki karşılıklarını araştırmak için önemli başvuru kaynaklarıdır.
Errahîm ismi üzerinde düşünen bir insan, merhameti yalnızca kendisine yönelen bir iyilik olarak görmemelidir. Merhamet, insanın başkalarına karşı davranışlarını da şekillendirmelidir. Affetmek, incitmemek, muhtacın ihtiyacını gözetmek ve güçsüzün hakkını korumak, merhamet bilincinin hayattaki yansımalarıdır.
Ölüm Korkusu ve Rahmet Ümidi
İnsan hayatının en büyük bilinmezliklerinden biri ölümdür. Ölüm düşüncesi kimi zaman insanı ürpertir. Kişi geride bırakacaklarını, sevdiklerinden ayrılmayı ve ahiret hayatını düşünür.
İslam inancında ölüm, insanın dünya hayatının sona ermesi ve ahiret hayatına geçişidir. Mümin, bu yolculuğu yalnızca korku üzerinden değerlendirmez. Allah'ın rahmetine, bağışlamasına ve ahiretteki lütfuna da ümit bağlar.
Yâsîn suresinin 58. ayetinde cennet ehline merhametli Rab tarafından selam verileceği bildirilir. Bu ayet, mümin için büyük bir müjde ve teselli taşır.
Dünya hayatında anlaşılmadığını veya yeterince sevilmediğini düşünen insan, bu ayeti düşünerek ahirette Allah'ın rızasına ve rahmetine kavuşma ümidi taşıyabilir. Ancak bu umut, ahiret hakkında kesin bir kişisel hüküm vermek anlamına gelmez. İnsana düşen, iman ve salih amelle yaşamak, Allah'ın rahmetini ummak ve O'na yönelmektir.
Ölümü hatırlamak, dünya hayatını değersiz görmek için değil, hayatın sorumluluklarını daha bilinçli yaşamak için bir vesile olmalıdır. İnsan sevdiklerine daha merhametli davranabilir, ertelediği iyilikleri yapabilir ve yanlışlarını düzeltmek için vakit kaybetmemeye çalışabilir.
Tövbe: Yeniden Allah'a Yönelmek
Peygamber Efendimizden nakledilen sahih hadislerde, Allah'ın kulunun tövbesine duyduğu sevinç, çölde bineğini kaybedip sonra onu bulan kişinin sevincinden daha büyük bir örnekle anlatılır.
Bu benzetme, tövbenin önemini ve Allah'ın rahmetine yönelmenin değerini ortaya koyar. İnsan günah işlediğinde ümitsizliğe kapılmak yerine hatasını kabul ederek Rabbine dönebilir.
Tövbe, yalnızca sözle bağışlanma dilemek değildir. Samimi tövbe, pişmanlığı ve yanlış davranışı terk etmeye yönelik kararlılığı da içerir. Bir insanın hakkı ihlal edilmişse bu hakkın iadesi veya zararın giderilmesi de önemlidir.
Bazen insan, yaptığı hata yüzünden kendisini bağışlanmaya layık görmez. Geçmişte yaşanan bir olay zihninde tekrar tekrar canlanır ve geleceğe dair umudunu azaltır. Böyle bir durumda hatayı kabul etmek ile kendisini sonsuza kadar mahkûm etmek arasındaki farkı görebilmesi gerekir.
İnsan geçmişini değiştiremez, ancak bugünden itibaren nasıl yaşayacağı konusunda sorumluluk üstlenebilir. Allah'ın rahmetinden ümit kesmemek, bu değişimin önünü açabilir.
Errahîm ismi, tövbe eden kulun Allah'a yönelmesini ve bağışlanma umudunu canlı tutmasını hatırlatır.
Başkalarının Onayıyla Ölçülmeyen Bir Değer
İnsan çoğu zaman değerini başkalarının kendisine gösterdiği ilgi üzerinden ölçmeye başlar. Kaç kişinin aradığı, kaç kişinin onu takdir ettiği veya kaç kişinin ihtiyaç duyduğu, kişinin kendisi hakkında verdiği hükmü etkileyebilir.
Fakat insanların ilgisi değişkendir. Bugün takdir edilen biri yarın görmezden gelinebilir. Bir insanın emeği bazen fark edilir, bazen de karşılıksız kalır.
İnsanın bütün değerini bu değişken ölçülere bağlaması, onu sürekli bir onay arayışına sürükleyebilir. Kişi beğenilmek için kendi ihtiyaçlarını ihmal edebilir, başkalarının beklentilerine göre yaşamaya başlayabilir veya yanlış olduğunu bildiği davranışları sırf kabul görmek uğruna sürdürebilir.
İlahi rahmet üzerine tefekkür etmek, insanın değer anlayışını yeniden değerlendirmesine yardımcı olabilir. Allah'ın huzurunda insan, makamıyla veya insanların övgüsüyle değil, kulluğu ve sorumluluklarıyla yüzleşir.
Bu bakış, başkalarının takdirini bütünüyle önemsiz saymak anlamına gelmez. İnsanların emeği takdir etmesi, sevgi göstermesi ve destek olması kıymetlidir. Ancak bunlar insanın bütün hayatını belirleyen tek ölçü hâline gelmemelidir.
İnsan, başkalarının onayını kazanamadığında da doğru olanı yapmaya devam edebilmeli, emeğinin karşılığı hemen görünmediğinde de iyilikten vazgeçmemelidir.
Errahîm ismi üzerine düşünmek, kulun Allah'ın rahmetine yönelirken kendi değerini yalnızca insanların geçici değerlendirmelerine bağlamamasına vesile olabilir.
Dua: Bilinmek, Bağışlanmak ve Rahmete Yönelmek
Dua, kulun Rabbine yönelmesi ve ihtiyaçlarını O'na arz etmesidir. İnsan Allah'ın kendisini bildiğine ve hâlini gördüğüne inanır. Buna rağmen dua eder; çünkü dua yalnızca bilgi aktarmak değil, kulluğu ifade etmek, yardım istemek ve Allah'a yönelmektir.
Dua ederken insan, içinde taşıdığı korkuları, pişmanlıkları ve ümitlerini samimiyetle dile getirebilir. Bazen kelimeler yetersiz kalır. Bazen de insan uzun süredir sakladığı bir derdi ilk kez Rabbine arz eder gibi hisseder.
Duanın karşılığı her zaman insanın beklediği biçimde veya zamanda ortaya çıkmayabilir. Bu nedenle duayı belirli bir sonucu elde etmenin garantisi olarak görmek doğru değildir. Dua, kulun Allah'a yönelişinin ve O'na duyduğu ihtiyacın ifadesidir.
Errahîm ismiyle dua eden insan, Allah'tan merhamet, bağışlanma, sabır ve doğru yolda sebat isteyebilir. Kendi kusurlarını görme cesareti, başkalarının kusurlarına karşı ölçülü davranma hikmeti ve yaptığı hataları düzeltme gücü için niyazda bulunabilir.
Dua aynı zamanda insanın başkalarına karşı merhametini artırmalıdır. Kendi bağışlanmasını isteyen kişi, başkalarının hataları karşısında da adaleti ve merhameti birlikte gözetmeye çalışmalıdır.
Errahîm İsmini Hayata Taşımak
İlahi isimleri öğrenmek ve tefekkür etmek, yalnızca kavramsal bilgi edinmekten ibaret değildir. Bu isimlerin insanın ahlakına, niyetlerine ve davranışlarına nasıl yansıdığı da önemlidir.
Errahîm ismini hayatına taşımak isteyen kişi, günlük yaşamında merhameti görünür kılmaya çalışabilir. Bir insanın derdini sabırla dinlemek, yaptığı iyiliği başa kakmamak, bir hatayı düzeltme imkânı varken aşağılamaktan kaçınmak ve ihtiyacı olan birine destek olmak bu çabanın örnekleri olabilir.
Merhamet, haksızlığa sessiz kalmak veya yanlış davranışları onaylamak değildir. Gerektiğinde sınır koymak, adaleti savunmak ve zararı önlemek de sorumluluğun parçasıdır. Asıl mesele, bunları yaparken insan onurunu korumaya çalışmaktır.
Tasavvufi tefekkürün önemli yönlerinden biri de kişinin kendi iç dünyasıyla başkalarına karşı tutumu arasında bağ kurmasıdır. Allah'ın rahmetini uman insan, kendi davranışlarında da merhameti, adaleti ve tevazuyu gözetmeye gayret etmelidir.
Böylece Errahîm ismi, yalnızca dilde tekrar edilen bir isim olmaktan çıkarak insanın hayatını güzelleştirmesine vesile olan bir tefekkür konusuna dönüşür.
Sonuç: Rahmetten Ümit Kesmemek
İnsan bazen kendisini görünmez, anlaşılmaz ve yalnız hissedebilir. Geçmişte yaptığı hatalar yüzünden kendisine karşı acımasız davranabilir. Başkalarının onayını kazanamadığında değerini kaybettiğini düşünebilir.
Errahîm isminin tefekkürü, insanı bu duygular karşısında Allah'ın rahmetini hatırlamaya çağırır. Kul, kusurlarını inkâr etmeden bağışlanma umudunu koruyabilir. Geçmişini düzeltme imkânı bulunmayan yönleriyle yüzleşirken gelecekte daha doğru davranmak için gayret gösterebilir.
İnsanın Rabbine yönelmesi, sorumluluklarını terk etmesi değil, onları daha bilinçli yerine getirmesidir. Rahmet ümidi, günahı hafife almak değil, tövbe kapısından uzaklaşmamaktır. Merhamet bilinci de yalnızca kendisi için teselli aramak değil, başkalarının hayatına iyilik taşıyabilmektir.
Errahîm ismi bize Allah'ın rahmetini hatırlatırken insanın da merhametli bir hayat sürmesi gerektiğini düşündürür.
Öyleyse insan, yalnızca sevilmeyi bekleyen değil, sevmeyi öğrenen; yalnızca bağışlanmayı dileyen değil, adaletin sınırları içinde affedebilen; yalnızca anlaşılmak isteyen değil, başkasını anlamaya çalışan biri olmaya gayret etmelidir.
Çünkü rahmetin anlamı, insanın kalbinde karşılık bulduğunda hayatın içine de yansımaya başlar.
Dua
Ey merhameti sonsuz olan Rabbimiz!
Bize kusurlarımızı görebilmeyi, hatalarımızdan dönmeyi ve rahmetinden ümit kesmemeyi nasip eyle. Kalplerimizi kibirden, kinden ve merhametsizlikten arındır. Bizi kendi nefsimize karşı dürüst, kullarına karşı adaletli ve muhtaçlara karşı şefkatli eyle.
Geçmişimizin yükü altında ezildiğimizde tövbenin kapısını hatırlat. Başkalarının takdirini kaybettiğimizde doğru olanı yapmaktan vazgeçmemeyi öğret. Bize merhamet ettiğin gibi bizim de insanlara merhametle davranmamızı nasip eyle.
Ya Rabbi, dualarımızı hayırlı eyle, kalplerimize huzur ver ve bizi rızana uygun bir hayat yaşamaya muvaffak kıl.
Âmin.